De Stelling is de grootste kring van verdedigingswerken die ooit is gebouwd. Hij was militair onneembaar. Het is uitsluitend bedoeld als verdedigingslinie. Bij gevaar kon het voorterrein binnen 48 uur onder water worden gezet, zodat de aanvaller gedwongen op afstand zou moeten blijven. De toegangswegen over water en land werden bewaakt door forten.

Op een onderlinge afstand van ongeveer 3 kilometer zijn 42 forten aangelegd. Het geschut op elk fort had een bereik van 1000 tot 3000 meter zodat de schootsvelden van de forten elkaar overlapten. Voor de bescherming van de toegang over het water werden de forteilanden Pampus en IJmuiden aangelegd. Verder bestaat de Stelling uit vele dijken, sluizen, verbindingswegen en genieloodsen.
Voor de inundatielinie is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande dijken, maar hier en daar was de aanleg van nieuwe dijken nodig. Ook kwamen binnen de linie kruitfabrieken (bij Muiden en Amsterlveen) en grote silo's voor voorraden rijst en graan. Verder was er genoeg ruimte voor een omvangrijke veestapel. Alles was er op gericht een belegering van 9 maanden te kunnen doorstaan. Alleen is het zo ver nooit gekomen!

In 1914 was met de voltooiing van Fort Spijkerboor in de Beemster het grote werk juist gereed toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak. Hoewel Nederland neutraal bleef, kwam er wel een mobilisatie. In de forten van de Stelling van Amsterdam werden zo'n 10.000 man gelegerd die een eventuele vijand op afstand te houden. Maar de grootste vijand bleek de verveling, er is geen schot gelost. Eind 1918 zwaaiden de laatste troepen af. Inmiddels was ook duidelijk geworden dat met de komst van gevechtsvliegtuigen en steeds verder dragend geschut de Stelling zijn militaire betekenis had verloren. Toch is pas in 1963 formeel de militaire status van de Stelling geëindigd.

De Stelling nu

Het was militair van belang dat de voorterreinen van de forten open bleven: het geschut moest vrij baan hebben. In 1853 was de Kringenwet bekrachtigd die bepaalde dat binnen 300 meter alleen na toestemming mocht worden gebouwd en dan nog uitsluitend met brandbare materialen als hout en riet. Binnen 600 meter mocht een stenen fundering worden gebruikt maar dan wel met een houten huis er op. Daardoor zijn grote delen van de buitenkant van de Stelling ongebouwd gebleven.

Bovendien was vanwege de militaire functie het hele gebied van de Stelling voor burgers ontoegankelijk. Door de rust en de stilte hebben flora en fauna in het gebied de kans gekregen zich sterk te ontwikkelen. Er komen zeldzame planten en dieren voor. Na 1963 kwamen de forten van de Stelling in handen van natuurorganisaties, gemeenten en particulieren.
Om dit unieke cultuurhistorische monument met de rijke natuur te bewaren is de Stelling van Amsterdam op de Werelderfgoedlijst geplaatst.